Słownik buddyjski

(Buddyzm Zen i Buddyzm Tybetański)

Terminy sanskryckie - san., palijskie - pal., chińskie - chin., japońskie - jap., koreańskie - kor., tybetańskie - tyb., angielskie - ang.

Anatmata - pozbycie się ograniczającego poczucia własnej, oddzielnej tożsamości ludzi, rzeczy.

Arhant (san., pal. arahant) - dosł. „wartościowy człowiek”, „czcigodny”, najwyższy stan osiągany przez buddystów hinajany; ktoś, kto jest wolny od wszystkich pragnień i przez to od odradzania się.

Bar-do [tyb.] - "to co jest pomiędzy"; międzybyt, przestrzeń/ kraina pośrednia - ten stan dotyczy człowieka który rozstał się z życiem ale jeszcze nie wszedł w nową formę istnienia.

Brahma

Bodhidharma - twórca szkoły buddyzmu Zen, żył w latach 470-532, przywędrował przez Tybet z Indii do Chin; wprowadził oryginalną metodę nauczania buddyzmu - tzw. "przekaz poza słowami"; bezpośrednim spadkobiercą Bodhidharmy był rodowity Chińczyk - Drugi Patriarcha Zen - Hui'ko.

Bodhisattwa (san., jap. bosatsu) - dosł. „oświecona, mądra istota”, oświecona istota o wielkim współczuciu, która niesie pomoc innym w osiągnięciu wyzwolenia. W zen często określa się tym mianem człowieka poważnie pracującego nad sobą dla dobra innych.
zob: Sześć paramit

Bon /Bon-po [tyb.] - tradycyjna animistyczna religia Tybetu.

Budda (san. buddha, chiń. fo, jap. bosatsu) - dosł. „ten, który jest oświecony, przebudzony”,
termin oznaczający: 1. kogoś przebudzonego do prawdziwej natury istnienia; 2. najwyższą Prawdę lub absolutny Umysł; 3. pisane z dużej litery odnosi się do historycznej postaci - Siddharty Gautamy Buddy, którego nazywano m. in. Tathagata (san.) - dosł. „Ten, Który Tak Przyszedł”, najwyższy epitet Buddy.
Buddowie trzech czasów - przyszlosci, czasu obecnego i przeszlosci i dziesieciu kierunków - pólnocy, poludnia, wschodu, zachodu, czterech posrednich kierunków geograficznych oraz zenitu i nadiru.
Trzy ciała Buddy - Trikaja

Campa - narodowe danie tybetańczyków; prażona mąka jęczmienna.

Dakini - (chodząca po niebie). Istnieje wiele rodzajów i poziomów dakin. Ogólnie to słowo odnosi się do pewnych żenskich medytacyjnych bóstw lub Jidamów, którzy spelniają działania przynoszące pożytek czującym istotom.
Podczas praktyk tantrycznych partnerka utożsamia się z dakinią /joginią w której kondensują się energie składowe: ciala fizycznego - specjalna technika seksualna ożywia ciało subtelne a medytacja skupia połaczone energie kobiety i mężczyzny, wytwarzając moc w postaci promieniującego ducha [łączy ciało, mowę i umysł]; en. ciala psychicznego - jest tożsama ze skandhami, elementami i emocjami, które medytujący grupuje według sfery doświadczeń, tworząc personifikacje stanów duchowych; kumuluje energie na coraz wyższym poziomie - aż do wejścia w nirwanę.
Dla kobiety analogiczną rolę pełni bóstwo męskie - Heruka.

Dalajlama - duchowy przywódca Tybetu, uważany jest za kolejną inkarnację Czenrezika (bodhisattwa).

Dharma [san.] - termin oznaczający: 1. prawo lub zasadę podtrzymującą i rządzącą wszechświatem (w tym wypadku pisze się zazwyczaj z dużej litery). Prawo to głosi, że 2. wszystkie zjawiska, które również nazywa się dharmami, podlegają prawu przyczynowości, pojawiając się i znikając zgodnie z przyczynami i warunkami. Z uniwersalnego zastosowania tego prawa wypływa znaczenie 3. ostateczna prawda i 4. nauka Buddy, która jest wyjaśnieniem tej prawdy i z której wywodzi się 5. buddyjska doktryna.

Dharmakaja, Dharmata, [tyb. cie ku: chos sku] - oświecony, naturalny przejrzysty stan umysłu wrodzony wszystkim czującym istotom. Prawdziwa natura umysłu. Dharmakaja to bezforemna "kaja absolutnej prawdy", absolut, którego nie da się poznać żadnym ze zmysłów ani zrozumieć za pomocą intelektu. Można go doświadczyć jedynie poprzez bezpośrednie urzeczywistnienie oświecenia, co jest równoznaczne z wyzwoleniem od cierpienia i osiągnięciem wszechwiedzy i bezgranicznego szczęścia. Patrz: trzy kaje

Dzień Oświecenia Buddy (8 grudnia). W tradycji buddyjskiej jest to najważniejszy dzień roku. Przez tydzień poprzedzający ceremonię, klasztory Zen na całym świecie przeprowadzają odosobnienia o najsurowszych regułach. W niektórych przypadkach uczestnicy nie kładą się spać przez całe 7 dni.

Dziesięć cnót: 1. nie zabijać; 2. nie brać niczego, co nie zostało dane; 3. postępować w sposób prawy; 4. mówić prawdę; 5. mówić łagodnie; 6. dotrzymywać obietnic; 7. nie odmawiać; 8. unikać zawiści; 9. oddalać złe myśli o innych; 10. utrzymywać doskonały pogląd Dharmy.

Dzietsyn - uprzejme i grzecznosciowe okreslenie tybetanskie, uzywane wobec wielkich nauczycieli.

Ego (lub „ego-ja”) - wg buddyjskich nauk jest to złudzenie, któremu ulega większość istot. Mają one świadomość siebie jako oddzielnej indywidualności, jako stałego i odrębnego bytu. Złudzenie to powstaje, gdyż istoty wprowadzane są w błąd przez różnicujący umysł (intelekt), który postuluje dualizm „ja” i „nie ja”, i zaczynają myśleć i działać tak, jakby były oddzielnymi bytami wobec świata znajdującego się poza nimi. Wyobrażenie „ja” utrwala się w podświadomości i ego zaczyna dominować nad umysłem, atakując wszystko, co mogłoby zagrozić jego pozycji i chwytając wszystko, co mogłoby ją powiększyć i umocnić. W ten sposób rodzą się: antagonizm, chciwość i alienacja, doprowadzając do cierpienia jako konsekwencji powtarzającego się w koło procesu.

Flaga Tybetu - godło, barwy, symbolika.

Gompa - klasztor.

Gelug - dominująca szkoła buddyzmu tybetańskiego związana z dalajlamami; tzw "żółte czapki".

Heruka - zob. Dakini

Hinajana - dosł. „mały pojazd”, południowa gałąź buddyzmu. Więcej...

Inicjacja - przekaz mocy. Ceremonia wprowadzająca praktykującego w pole mocy szczególnego aspektu Buddy. Może zostac udzielona przez błogosławieństwo, lub też jako początek praktyki. Wówczas uczeń potrzebuje także przekazu tekstu (tyb. lung) i ustnych wyjaśnień (tyb.tri).

Jing [dbyings; sanskr. dhatu] - przestrzeń, rozległość, wymiar; syn. [bde gshegs snying po]; sfera; niebo, niebiański region, ciągłość; sfera prawdzwiej rzeczywistości; sfera ostatecznej prawdy.

Kagju - szkoła buddyzmu tybetańskiego związana z karmapami.

Kalpa - podobnie jak eon jest nazwa bardzo długiego ale nieokreślonego czasu. Ogólne znaczenie jest takie, ze kalpa jest o wiele dłuższa niż eon i oblicza się ją na być może setki milionów lat.

Karma (san., jap. go) - jedna z fundamentalnych doktryn buddyzmu. Jej zasadnicze znaczenie to „działanie” oraz owoce tego działania. Jest to akcja i reakcja, nieprzerwany proces przyczyn i skutków tworzących okoliczności tej i kolejnych egzystencji, zgodnie z którym przeżywamy świat odpowiednio do wrażeń nagromadzonych w umyśle na skutek naszych wcześniejszych działań ciała, mowy i umysłu. Pozytywne działania prowadzą do szczęścia, negatywne zaś do cierpienia.

Kensho [jap.] - dosł. „wgląd w swą własną naturę”; z semantycznego punktu widzenia kensho i satori oznaczają to samo. W zen kensho oznacza zazwyczaj pierwsze i (lub) płytkie oświecenie.

Kham [khams] - 1) san. [dhatu] element, natura, zdolność, własność, składnik, syn.: {dngos po'i gnas tshul}, {ngo bo}, {rigs}, {bde bar gshes pa'i snying po}. Na przykład: {kham} ognia jest gorąco. {dbyings} wody jest bycie mokrym. syn. {'byung ba), {rang bzhin}. 2) potencjał, nasienie, syn. {rgyu}, {sa bon}. 3) ezgystencjonalność, elementy naszego doświadczania świata, charakter, natura, naturalny temperament, skłonność, dyspozycja, zdolność. 4) organy ciała, pola postrzegania zmysłów, sfera postrzegania. 5) Natura BUddy, syn. {snying po}. 6) dziedzina, sfera, region, dominium, płaszczyzna, pole, swiat, obszar, przestrzen. 7) konstytucja fizyczna, stan zdrowia. 8) dominium, królestwo, cesarstwo, terytorium, kraj. 9) nasienie, esencja. 10) fortyfikacja. 11) apetyt. 12) typy, rodzaje. 13) subtelna natura, składniki, 14) sześć elementów: ziemia, woda, ogień, powietrze, przestrzeń i umysł. 15) prowincja we Wschodnim Tybecie.

Kido - jest odosobnieniem śpiewów, trwającym zwykle dwa lub trzy dni. Jest to forma praktyki Zen wywodząca się z dawnych Chin i nawiązująca do koreańskich obrzędów szamańskich. Grupa śpiewających głośno uczestników, akompaniując sobie na różnych instrumentach perkusyjnych, robi mnóstwo hałasu tak, by nie powstawało myślenie.

Koan (jap., chin. gong’an) - w zen jest to sformułowanie wyrażone w sposób wprawiający w zakłopotanie, a wskazujące na ostateczną prawdę. Koany mogą być rozwiązane jedynie przez przebudzenie głębszego poziomu umysłu leżącego poza dyskursywnym intelektem. Istnieje około 1700 spisanych koanów.

Lagtong - medytacja wglądu odkrywająca jakimi rzeczy są. Doprowadzona do perfekcji pozwala zobaczyć, doświadczyć natury umysłu.

Lama (dosl. najwyższa matka) - Guru: nauczyciel.

Lhasa - stolica Tybetu.

Linia przekazu - nieprzerwany przekaz poznania natury umysłu i metod, które je umozliwiają.

Lo łur [ang. extrinsic] - powierzchowny, tymczasowy, przydany, przypadkowy, uboczny, dołączony, nabyty.

Long [klong] - 1) sfera, przestrzeń, rozległość, w przestrzeni, wielka rozległość; {go long na} - po środku/w wielkiej przestrzeni; 2) miesjce, kraina, rozpiętość, zakres; 3) kula, macica, piłka, kłębek; 4) ogromny, rozległy; 5) środek, centrum; 6) masa, cielsko; 7) fala; 8) mieszać, zamieszać; 9) skrót od {klond sde}.

Mahajana (san. mahayana) - dosł. „wielki pojazd”, północna gałąź buddyzmu. Więcej...

Mandala - pole mocy wyłaniające się z potencjalu przestrzeni. Oświecona mandala pojawia sie z trzydziestu siedmiu doskonałych własciwości Buddów i Bodhisatwów.
Najważniejszy schemat graficzny w tybetańskiej mistyce i sztuce; składa się z koła dzielonego promieniście od centrum; każdą mandalę czyta się po kolei - od ćwiartki wschodniej lub południowej ku środku.

Mantra - naturalna wibracja aspektu Buddy. Tam gdzie się ją wypowiada on równiez jest obecny.
Najważniejsza mantra to OM MANI PADME HUM:
OM - starożytna indyjska inwokacja do Najwyższej Rzeczywistości; MANI - "klejnot", "diament" (energia wadżry); PADME - "w lotosie" (padma -lotos); HUM - jest wezwaniem mocy.

Mantrajana - "droga mantr": wywoływania energii.

Monlam - Święto Modlitwy, które przypada w pierwszym miesiącu kalendarza tybetańskiego.

Mudra - (znak, gest, symbol) mudry są symbolicznymi gestami rąk, które mogą towarzyszyć praktykowanej medytacji.

Naga - [san.] - wąż, smok; indyjskie bóstwa.

Natura Buddy - stan, w którym wszystko podlega niekończącej się przemianie; który jest dynamiczny, pozbawiony kształtu, barwy i masy; matryca wszelkich zjawisk.

Ningma - najstarsza szkoła buddyzmu tybetańskiego.

Nirmanakhaja [tyb. tul ku: sphrul sku] - ciało fizyczne, działające jako narzędzie przynoszące pożytek innym. Nirmanakaja to "kaja emanacji". Przybiera ona kształt konkretnych historycznych postaci, takich jak Budda Siakjamuni, które odradzają się po to, aby ukazywać innym ścieżkę do wyzwolenia. "Kaja emanacji" może także przejawiać się w formie duchowych nauczycieli, władców pomagających swym poddanym, a nawet zwykłych ludzi, którzy z poświęceniem pracują dla dobra innych. Również nauczyciele innych religii mogą być postrzegani jako emanacje aktywności Buddy, nauczające stosownie do zdolności i sposobów myślenia poszczególnych istot. Patrz: trzy kaje

Nirwana (san., jap. nehan) - dosł. „wygaśnięcie”, satori, doświadczenie Niezmienności, wewnętrznego Pokoju i Wolności; nieuwarunkowany niczym stan poza narodzinami i śmiercią, osiągany, gdy unicestwiona została cała niewiedza i pożądanie, a karma będąca przyczyną odradzania się uległa spaleniu.

Oświecenie - samourzeczywistnienie, urzeczywistnienie Umysłu, kensho, satori.

Parinirwana [san.] - dosł. „całkowite wygaśnięcie”; powrót do pierwotnej czystości Natury Buddy po rozkładzie fizycznego ciała. Parinirwana zazwyczaj odnosi się do stanu całkowitego wyzwolenia osiągniętego przez Buddę Siakjamuniego w chwili śmierci.

Pradznia - poznanie prawdy, rozróżnienie rzeczywistości fałszywej i złudnej od rzeczywistości najwyższej; mądrość dostrzegania pustki tkwiącej we wszystkich pojęciach i wyobrażeniach.
Jest naturalną bystrością świadomości, która widzi, rozróżnia, jak równiez rozumuje poprzez pojęciowe rozróżnienia. "Niższa pradznia" zawiera wszelkiego rodzaju wiedze światową (np. jak prowadzić interesy). "Wyższa pradznia" zawiera dwa etapy widzenia zjawisk jako nietrwałych, pozbawionych "ego" i poddanych cierpieniu, oraz widzeniu, jakimi rzeczy są.

Pradzniaparamita - "mądrość przewyższająca wszystko" - zbiór podstawowych textów, które wykazują że każde pozytywne lub negatywne twierdzenie jest pozbawione ostatecznej prawdy.

Pudgala - jaźń, świadomość, umysł.

Punja - zasługi zebrane w poprzednich egzystencjach.

Rinpocze - dosł "drogocenny" - jest tybetańskim określeniem, ewentualnie tytułem, buddyjskiego mistrza.

Sakja - jedna ze szkół buddyzmu tybetańskiego.

Samadhi - (san., jap. zammai lub sammai) - dosł. „złączenie, zjednoczenie osoby z przedmiotem jej medytacji”. W zen jest to równowaga, spokój i zogniskowanie umysłu na jednym, a także stan intensywnej lecz bezwysiłkowej koncentracji, całkowitego pochłonięcia, intensywnego zagłębienia się, w którym umysł przekroczył wszystkie myśli, wizualizacje, wyobrażenia itp. i wszedł w stan głębokiej i rozświetlonej przytomności.

Sambhogakaja [tyb. long ku: longs sku] - stan radości: swobodna gra i spontaniczna radość umysłu. Wyłania się ze stanu prawdy (Dharmakaji), by pomagać podążającym za naukami Buddy. Sambhogakaja to "kaja doskonałej szczęśliwości". Przejawia się ona w formie niezliczo-nych postaci Buddów. Przebywają one w Czystych Krainach i nauczają tych, którzy są już zaawansowani na ścieżce bodhisattwy. Ktoś, kto dzięki swemu prawemu i religijnemu życiu jest dostatecznie na to przygotowany, może po śmierci odrodzić się w tychże niebiańskich krainach, aby tam stopniowo dojść do pełnej doskonałości - stanu Buddy. A nawet, jeśli jeszcze za życia osiągnie duchową czystość, może tu na ziemi otrzymywać od "kai doskonałej szczęśliwości" nauki podczas mistycznych wizji. Historia buddyzmu mahajany zna wielu świętych wizjonerów, którzy wzbogacają przekaz nauk o żywe doświadczenie. Patrz: trzy kaje

Samsara (san., jap. shozi) - cykl narodzin i śmierci, świat względności, w którym wszystkie zjawiska (również myśli i uczucia) ulegają nieustannej przemianie zgodnie z prawem przyczynowości (karmy). W mahajanie samsara traktowana jest jako odwrotna strona nirwany.

Sangha [san.] - pierwotnie: buddyjski zakon monastyczny; ogólnie: wspólnota ludzi praktykujących drogę Buddy.

Satori [jap.] - zazwyczaj głębokie oświecenie; przebudzenie się ku prawdzie znajdującej się poza wszelkim dualizmem i zróżnicowaniem; wejrzenie w swoją prawdziwą naturę, a tym samym w naturę wszelkiego istnienia. Doświadczenie satori wywołuje fundamentalne przekształcenie osobowości i charakteru, i daje całkowicie nową wizję świata.

Schronienie - reorientacja w kierunku wartości, którym możemy zaufac. Przyjmuje się je w Buddzie jako celu, w Dharmie - Naukach - jako drodze i w Sandze - w praktykujących - jako w tych, którzy nam na niej pomagają. Są to tak zwane Trzy Klejnoty.

Sensei [jap.] - dosł. „pierworodny, któremu należy się szacunek”, w zen - nauczyciel.

Seshin [jap.] - dosł. „koncentrowanie i jednoczenie umysłu”, kilkudniowy, zazwyczaj siedmiodniowy okres intensywnego treningu zen w odosobnieniu.

Shambala - Istnieje legenda o tajemniczym Królestwie Shambali. Jest to nazwa krainy ludzi oświeconych. Niektórzy utrzymują, że znajduje się ona w wymiarze subtelniejszym od naszego i dlatego jest dla nas niewidzialna. Mówi się, że ludzie Shambali ciągle czuwają nad resztą ludzkości wpływając łagodząco na konflikty i pobudzając ją do rozwoju w kierunku pokoju. Wielu jej szuka i niejednokrotnie znajduje i wtedy okazuje się że Shambala leży bardzo blisko, tam gdzie moja dłoń dotyka twojej ręki, gdzie twój uśmiech rozjaśnia pochmurny dzień, gdzie miłością odpowiada się na miłość, gdzie oczy patrzą z łagodnością, a oddech jest cichy i spokojny. Legenda mówi że, gdy nadejdzie czas smutku i niedoli dla ludu Tybetu wtedy zbudzą się wojownicy z królestwa Shambali i uwolnią tych co w niewoli, pocieszą smutnych, uzdrowią chorych. Jednocześnie nie jest powiedziane że oni pochodzą z jednego miejsca, niektórzy sądzą, że w każdym z nas drzemie wojownik Shambali - wojownik pokoju, współczucia i Miłości, który obudzi się gdy przyjdzie jego pora do działania, czas uwolnienia.

Sidha, Mahasidha (spełniony) - określenie dla oświeconych mistrzów tradycji tantrycznej. Oznacza kogoś, kto poza spełnieniem na poziomie absolutnym, jest zharmonizowany z magicznymi zdolnościami świata zjawiskowego. Odnosi się równiez do urzeczywistnionej czy oświeconej istoty.

Sidhi (spelnienie) - są albo zwyczajne albo najwyższe sidhi. Osiem zwyczajnych sidhi dotyczy panowania nad światem zjawiskowym. Najwyższe sidhi to Oświecenie.

Skandha - "zespół" pięciu kategorii doświadczenia: 1.nazwa i kształt [san. namarupa]; 2.uczucia i emocje [wedana]; 3.percepcja i rozpoznawanie zjawisk [sańdznia]; 4.świadomość, dobór intelektualny i klasyfikacja "rzeczy" w celu budowania struktur mentalnych [widżniana]; 5.czynniki kształtujące [wasana].

Strażnicy - Buddowie pojawiający się w gniewnej formie, aby oddalać wewnętrzne i zewnętrzne przeszkody na ścieżce do oświecenia. Mają groźny wygląd, lecz ich esencją jest współczucie - są aspektem nauczyciela.

Stupa - symbol czystej parinirwany; oświecenia. Przedstawia przekształcenie wszystkich emocji i elementów w pięć oświeconych mądrośsci i pięć rodzin Buddy. Jej symetryczna forma wypełniona jest zwykle relikwiami. 5 elementów: ziemia, woda, ogień, powietrze, umysł.
stupa [indie] = pagoda/dagoba [pd-wsch azja] = czorten [tybet]

Śunja /Sunjata - pustka (nicość); oznacza, że nic nie istnieje samo z siebie, lecz że wszystko powstaje z uwarunkowań. Jest ona ostateczną naturą rzeczy: wszystkich wewnetrznych i zewnetrznych zjawisk, której nie da się opisać przy pomocy pojęć.
Sabbe dhamma anatta - "wszystkie dharmy pozbawione są własnej istoty" - słowa Buddy.

Sutra (san., jap. kyo) - dosł. „nić, na której nawleczone są klejnoty”, święte pisma buddyzmu, składające się z dialogów i kazań przypisywanych Buddzie. Jest ich około 10 000.

Sześć paramit - działania które należy rozwijać na ścieżce Bodhisatwy - są to: szczodrość, etyka, cierpliwość, gorliwość, medytacja i mądrość.

Tantra (pochodzi od słowa "tkać") - oznacza doświadczenie, które stało się częścią nas samych, jest od nas nieoddzielne.

Tara - "ta,która sprawia, że przedostajesz się przez" rzekę czasu i przestrzeni - bóstwa żeńskie, Mądrości.

Teisho [jap.] - mowa Dharmy, komentarz nauczyciela zen do jakiegoś przypadku, będący jednocześnie żywą demonstracją rozumienia najgłębszych prawd buddyzmu.

Termy - głębokie nauki buddyjskie przekazywane przez Guru Rinpocze jego uczniom i ukryte dla dobra przyszłych pokoleń. W odpowiednim czasie odkrywane przez Lamów Tertonów, którzy są emanacjami Guru Rinpocze lub jednego z jego uczniów, a następnie przekazywane przez nich dalej.

Thanka - 1. tybetańska waluta przed okupacją; 2. malowana chorągiew.

Trikaja - "trzy kaje", trzy ciała Buddy (prawda, błogość, emanacja) - pierwsze: Nirmanakhaja - ciało fizyczne; trzecie: Dharmakaja - oświecony, umysł Buddy (obejmuje dharmę, wszelkie istnienie i zjawiska, mądrość, pustkę); i drugie: Sambhogakaja - ciało idealne, wieczne, dostrzegane jedynie przez bodhisattwów; wyrażone z 32 symboliczych atrybutów.
Sambhogakaję i nirmanakaję nazywa się foremnymi kajami.

Tulku - inkarnacje wielkich lamów; świadomie odradzający się w świecie ludzi by nieść pomoc.

Umysł (jap: kokoro lub shin) - pisany z małej litery oznacza tylko siedzibę intelektu; pisany z dużej litery oznacza absolutną Rzeczywistość, a także całkowitą Przytomność lub Świadomość.

Upaja - "skuteczny środek" - ma odwieść umysł od rzeczy doczesnych, spraw ziemskich; jest to praktyka osobista i pobieranie nauk.

Wadżra [tyb: dordże] - diament, piorun: metafory energii pustki. Jedna z rodzin Buddy, rodzina Wadzry związana jest z Buddą Akszobia z kierunku wschodniego.

Wadżrajana - "droga wadżry" - oznacza ujarzmienie umysłu i energii kosmicznej; metody transformacji oparte na motywacji i filozofii Wielkiej Drogi (Mahajany). Mogą być stosowane tylko w połączeniu z pragnieniem widzenia wszystkiego na czystym i doskonałym poziomie, praktykujący Wadzrajane może osiągnąć stan Buddy w jednym życiu.

Zazen [jap.] - dosł. „siedzące zen”, fundamentalna metoda praktyki zen, która w istocie nie ogranicza się tylko do siedzenia, lecz jest kontynuowana podczas każdego działania; skoncentrowany, wolny od przypadkowych myśli, skupiony na jednym umysł; proces opróżniania umysłu z wszystkich nieistotnych form, myśli, pojęć.

Zen (jap., chiń. chan, san. dhyana, kor. son) - 1. proces koncentracji i pochłonięcia, uspokajający umysł i doprowadzający go do skupienia na jednym; 2. nazwa szkoły buddyzmu mahajany, której nauki są kontynuowane do dziś w Chinach, Wietnamie, Korei, Japonii oraz w krajach Zachodu, głównie Ameryki Północnej i Europy, również w Polsce.
Więcej...

Zendo [jap.] - odrębna duża sala (a czasem budowla) w klasztorach, świątyniach i ośrodkach zen, przeznaczona do praktykowania formalnego siedzącego zazen.

Zenji [jap.] - wielki lub słynny mistrz zen, np. Dogen czy Hakuin.